تبلیغات
هرمس بوک - دیوان حکیم سنایی غزنوی : بر اساس معتبرترین نسخه‌ها
جمعه 4 بهمن 1392

دیوان حکیم سنایی غزنوی : بر اساس معتبرترین نسخه‌ها

   نوشته شده توسط: هرمس    نوع مطلب :ادبیات و رمان ،

دانلود رایگان کتاب :

نویسنده:
مصحح : پرویز بابایی
مقدمه از: استاد بدیع الزمان فروزانفر

تعداد صفحات 687

شامل قصاید ، غزلیات ، رباعیات ، ترکیب بند و ترجیعات ، قطعه ها

مقدمه استاد فقید بدیع الزمان فروزانفر

کنیت و نام او به نقل تذکره‌نویسان ابو المجد مجدود بن آدم بوده و او خود در کتاب حدیقه خویش را به همین نام خوانده گوید:
زانکه جد را به تن شدم بنیت
کرد مجدود ماضیم کنیت

ولى در بعضى قصائد خود را حسن نامیده و گفته است:
حسن اندر حسن اندر حسنم
تو حسن خلق و حسن بنده حسن

و به قصیدۀ دیگر که در مدح قاضى اسعد هروى است مى‌گوید:
پسرى دارى همنام رهى
از تو مى خدمت او جویم من
زانکه نیکو کند از همنامى
مدحت خواجه حسن بنده حسن

لیکن تا حدى مسلم است که وى در عصر خود نیز به مجدود بن آدم معروف بوده و در هیچ جا جز قصاید خود به نام حسن خوانده نشده و از این رو اگر نسبت این قصاید به وى صحیح باشد باید گفت که نام اصلى او حسن بوده و بعد به مجدود چنانکه ظاهر بیت حدیقه است ملقب و معروف گردیده است.
کلمۀ سنایى که ظاهرا از سنا به معنى روشنایى گرفته شده نام شعرى اوست که در غالب قصاید و غزلیات او وارد شده و در مواقع خطاب همین کلمه را استعمال کرده و معاصرینش هم او را غالبا به همین اسم خوانده‌اند، سنایى از گویندگان و استادان بى‌نظیر فارسى است که لفظ و معنى را به درجۀ کمال رسانیده و دشوارترین معانى را از جهت تعبیر در جزل‌ترین عبارات پرورانیده و مایۀ حیرت بزرگان معاصر و متأخرین گردیده و سخن‌شناسان و دقیقه‌یابان را در برابر قدرت طبع و قوت فکر خود خاضع نموده است تا اینکه دانایى بزرگ چون استاد حقیقت‌بین شرق جلال الدین مولوى بلخى رومى به حسن بیان و پختگى فکر وى اذعان و اعتراف نموده فرماید:
ترک جوشى کرده‌ام من نیم خام
از حکیم غزنوى بشنو تمام
در الهى‌نامه گوید شرح این
آن حکیم غیب و فخر العارفین

چنانکه از ملاحظه قصاید سنایى برمى‌آید وى ابتدا پیرو سبک فرخى و منوچهرى بوده و در دیوان این دو بسیار نظر داشته و از ابیات ایشان تضمین کرده و از میانه به فرخى عقیده اظهار نموده است و تغزلات او به سبک فرخى بسیار شبیه و بعضى اشتباه‌پذیر است و نیز گاهى به اقتفا و در روش مسعود سعد قصیده مى‌سراید لیکن درین قصاید براى وى چندان عظمتى نیست زیرا درین روشها مؤسس نبوده و عظمت شاعر وقتى معلوم مى‌گردد که در فکر و انتظام معانى یا در نظم و اسلوب، سبک و طریقه‌اى اختراع نماید نه اینکه به تقلید دیگران فکر کند یا سخن گوید، چه این کار هر چند در حد خود مشکل و به یک نظر در باب فکر محالست، فایده‌اى ندارد تنها مى‌رساند که گوینده داراى غریزه و ملکۀ تقلید است و برخلاف طبیعت خود مى‌تواند حرف بزند.
اما عظمت بى‌نظیر و انکارناپذیر سنایى که او را در صف اول گویندگان پارسى قرار مى‌دهد از آنگاه شروع شده که او به عالم ظاهر پشت پا زده و از تقلید فکرى دست کشیده و خود به مدد خاطر روشن‌بین و فکر حقیقت‌یاب آزادوار درصدد تحقیق برآمده است از این موقع به بعد که دورۀ تفکر یا زندگانى حقیقى و منشأ حیات جاودانى سنایى است افکار وى سراپا عوض شده و سخنان او غور و عمق عجیبى یافته و آن میوۀ نارسیده که جز تلخ‌کامى سودى نداشت و رنگ و بار ظاهرى و گونۀ دل‌ناپذیر آن گواه تلخى و ناپختگى بود یکباره به گونۀ دیگر شده و طراوت مخصوص به خود گرفته دیدار فرزانه‌فریبش بر شیرینى و خوش‌مذاقى و پختگى گواهى داده نیز صحت و عافیت و پایدارى اصل و ریشۀ خود را به ثبوت مى‌رساند.
این تحول فکرى که بالاخره به سرحد تیقن و بى‌نیازى کشیده در سبک و نظم سخن نیز تأثیر و تقلید را به اختراع تبدیل نموده و به سنایى سبک مخصوصى بخشیده که تاکنون دست هیچ گوینده بدان نرسیده و اگر بیم ادعاى غیب نبود مى‌گفتم نیز نخواهد رسید.
شعر این دوره از عمر سنایى به پرمغزى و درستى و صحت معانى ممتاز و گذشته از مسائل توحید و مطالب علم الهى حاوى پندها و تربیت و سلوک جادۀ تحقیق و بدست آوردن زندگانى حکیمانه و فوز اکبر یا خیر اکمل که آرزوى بشر است گفته شده و با بهترین سبک تعبیر گردیده، و هر بیتى از آن اقلیمى حتى هر هزلى تعلیمى است (اشاره است به این بیت حدیقه:

هزل من هزل نیست تعلیم است
بیت من بیت نیست اقلیم است


اخلاق او-سنایى از آغاز حال از مدح‌سرایان بود و گاهى نیز سخنان هزل‌آمیز مى‌گفت و از راه مدح‌گویى نزد سلاطین عصر مرتبت مى‌جست و منزلت مى‌خواست و اگر بدین آرزو دست نمى‌یافت شاهد مقصود را به تیغ هجا بر خویش مسلم مى‌داشت و لذت الم‌انگیز حسى را که بس ناپایدار است بر لذت عقلى و نفسى که بى‌تکلف و تعب و تحمل هزار گونه خطر میسر نمى‌شود ولى با این همه پیوسته همراه است و پیوند گسل نیست ترجیح مى‌نهاد و یک چند او را همچنین دیو آز در گداز داشت و گرد آفاق به هوس چون پرگار مى‌گشت تا از طلاب مال ملول و از جهان و جهانیان معزول شده و شاه خرسندیش جمال و منع و طمع محال نمود لاجرم از مدح روى بتافت و از درگاه شاهان دل بگسست و همت بلند داشت و در کنج خانه بنشست و دست در دامن طلب زد و دل به لذت عقلى مشغول کرد تا به خود غنى گشت و استغناء او بدانجا رسید که مواصلت شاهان را ننگ شمرده گفت:

من نه مرد زن و زر و جاهم
به خدا گر کنم و گر خواهم
ور تو تاجى دهى ز احسانم
به سر تو که تاج نستانم


دیوان قصاید و غزلیات؛ این مجموعه تقریبا مشتمل بر بیست هزار بیت و تاریخ تحولات فکرى سنایى است از همین مجموعه مى‌توان دانست که ابتداء و انتهاء فکر سنایى چه اندازه تفاوت دارد و سبک و اسلوب چقدر مختلف شده به‌طورى‌که خواننده تعجب مى‌کند و شاید اگر قرائن (از قبیل اختلاف افکار به واسطۀ اختلاف احوال) مساعدت نکند این افکار مختلف را به شعراى متعدد نسبت دهد زیرا در این دیوان مى‌خواند:

هرگز نیافتم به چنین شعرهاى نغز
از هیچ رادمرد به ده شعر یک شعار
تا پنج‌گانه‌ایم دهند از دویست شعر
اندر هزار روز دو چشمم شود چهار
 

و باز چهار صفحه بعد از این مى‌بیند:

پیش هر دون مکن چو چنبر پشت
پاى هر سفله را مگیر چو در
همچو نکبا از این و آن مرباى
همچو نرگس در این و آن منگر
 

و همچنین اسلوب بیان در قصاید و غزلیات اختلاف کلى دارد یک جا مى‌گوید:
ویحک اى پردۀ پرده‌در در ما نگران بیش از این پردۀ ما پیش هر ابله مدران
و دیگر جاى گفته است:

مکن در جسم و جان منزل
که این دون است و آن والا
قدم زین هر دو بیرون نه
نه اینجا باش نه آنجا . . .



جمعه 4 بهمن 1392 09:22 ب.ظ
درود بر پورفر عزیز. دیگه واقعا از این خفقان كتابناك به ستوه آمده بودم. نجاتمان دادی. مرسی
پاسخ هرمس : سپاس از شما
امیدواریم مشکلات کتابناکی گریبان ما را نگیرد !
زهرا
جمعه 4 بهمن 1392 08:13 ب.ظ
تشکر از اطلاع رسانیتون جناب پورفر عزیز
پاسخ هرمس : درود
خواهش، وظیفه است.
حسین شیران
جمعه 4 بهمن 1392 07:20 ب.ظ
با سلام و سپاس محضر شما دوست عزیز زحمت کش در عرصه کتاب الکترونیک، امیدوارم که در این راه خداوند دانش دوست یار و یاورتان باشد. کتاب الکترونیک فقط برا آنها که نمی خواهند پول خرج کتاب کنند نیست بیش از هر کس دیگری برای پژوهشگران که به منابع متعدد نیاز دارند و می خواهند همه را همیشه همراه داشته باشند یک فرصت بلکه یک نعمت است! در هر صورت موفق باشی دوست عزیز1
پاسخ هرمس : سلام بر دوست اهل خردم
درست می گویید ، اما با همه ی این حال
من بنظرم به جای حذف کتاب از روی نت ، که دیده ایم ممکن نیست ! و سایت های دیگری کتب را می گذارند،بهتر است فرهنگ سازی شود!
بدین صورت که به دوستان اهل کتاب این فهم را تزریق کنیم،که کتابی را که واقعا میخواهند بخوانند (شاید 95 درصد کتبی که دانلود میکنند را نخوانند! و صرفا قضیه شهوت دانلود باشد) بروند در صورت دسترسی و توان مالی، خریداری کنند.
تا بازار نشر هم به نابودی نرسد.
سهیل
جمعه 4 بهمن 1392 06:38 ب.ظ
پورفر جان منون از زحمتی که میکشی.
پاسخ هرمس : سپاس از شما.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر